مدیریت عملیات
مدیریت عملیات درباره تبدیل است: ورودی‌ها را می‌گیرد و به خروجی‌هایی تبدیل می‌کند که مشتری برایشان ارزش قائل است. کارایی این تبدیل، مستقیماً حاشیه سود سازمان را تعیین می‌کند.
تعریف
مدیریت عملیات طراحی، اجرا و کنترل فرایندهایی است که منابع (مواد، نیروی کار، سرمایه، اطلاعات) را به کالا و خدمت تبدیل می‌کنند. سه بخش دارد: ورودی، فرایند تبدیل و خروجی، همراه با حلقه بازخورد و کنترل.
پنج هدف عملکردی عملیات
| هدف | معنا | مزیت بیرونی |
|---|---|---|
| کیفیت | انجام درست کار | رضایت مشتری و کاهش دوباره‌کاری |
| سرعت | کوتاهی زمان تحویل | پاسخ سریع به مشتری |
| قابلیت اطمینان | تحویل به‌موقع و طبق تعهد | اعتماد و برنامه‌پذیری |
| انعطاف | توان تغییر محصول، حجم یا زمان‌بندی | پاسخ به تنوع تقاضا |
| هزینه | کمینه‌کردن بهای تمام‌شده | امکان قیمت رقابتی یا حاشیه بیشتر |
میان این اهداف مصالحه وجود دارد: انعطاف بیشتر معمولاً هزینه بیشتری دارد و سرعت بالا می‌تواند کیفیت را تهدید کند. راهبرد عملیات یعنی انتخاب اینکه کدام هدف برنده سفارش است و کدام صرفاً باید در حد استاندارد بازار باشد.
بهره‌وری
انواع سیستم‌های تولید
- پروژه‌ای — محصول منحصربه‌فرد و حجم یک؛ ساخت سد، تولید نرم‌افزار سفارشی
- کارگاهی — تنوع بالا، حجم کم، انعطاف زیاد؛ قالب‌سازی
- دسته‌ای — تولید در دسته‌های مشخص؛ صنایع غذایی، پوشاک
- خط تولید انبوه — تنوع کم، حجم بالا، هزینه واحد پایین؛ خودروسازی
- پیوسته — تولید بی‌وقفه محصول همگن؛ پالایشگاه، سیمان
هرچه از بالا به پایین می‌رویم، انعطاف کاهش و کارایی و حجم افزایش می‌یابد. انتخاب سیستم باید با استراتژی بازار سازگار باشد.
نکته تمایز
- کارایی نسبت خروجی به ورودی است (درست انجام دادن کار)؛ اثربخشی میزان تحقق هدف (انجام کار درست). خط تولیدی که با نهایت کارایی محصولی بی‌مشتری می‌سازد، اثربخش نیست.
- ظرفیت طراحی حداکثر خروجی نظری است؛ ظرفیت مؤثر با احتساب توقف‌های برنامه‌ریزی‌شده مانند نگهداری و تعویض قالب.
- در خدمات برخلاف تولید، مشتری بخشی از فرایند است، خروجی ناملموس است و امکان انبارکردن وجود ندارد؛ به همین دلیل مدیریت ظرفیت در خدمات دشوارتر است.
- عامل برنده سفارش معیاری است که مشتری بر پایه آن انتخاب می‌کند؛ عامل واجد شرایط حداقلی که برای ورود به فهرست گزینه‌ها لازم است.
واژگان کلیدی
- فرایند تبدیلTransformation Process
- بهره‌وریProductivity
- ظرفیت مؤثرEffective Capacity
- عامل برنده سفارشOrder Winner