عدد خام صورت مالی بهتنهایی معنا ندارد؛ سود صد میلیون تومانی برای یک مغازه عالی و برای یک هلدینگ فاجعه است. نسبتها اعداد را قابل مقایسه میکنند.
نسبتهای نقدینگی
Current Ratio = Current AssetsCurrent Liabilities
نسبت جاری، توان پرداخت بدهیهای کوتاهمدت را میسنجد. مقدار حدود ۲ بهطور سنتی مطلوب تلقی میشود، اما معیار واقعی همیشه مقایسه با میانگین صنعت است.
Quick Ratio = Current Assets − InventoryCurrent Liabilities
نسبت آنی، موجودی کالا را کنار میگذارد چون کمنقدشوندهترین دارایی جاری است. فاصله زیاد میان نسبت جاری و آنی یعنی بخش بزرگی از نقدینگی شرکت در انبار حبس شده است.
نسبتهای فعالیت
گردش موجودی — بهای تمامشده کالای فروشرفته تقسیم بر متوسط موجودی؛ سرعت فروش انبار
دوره وصول مطالبات — متوسط روزهای لازم برای دریافت پول فروش نسیه
گردش داراییها — فروش تقسیم بر کل داراییها؛ کارایی استفاده از دارایی در تولید فروش
نسبتهای اهرمی
Debt Ratio = Total LiabilitiesTotal Assets
نسبت بدهی نشان میدهد چه بخشی از داراییها با بدهی تأمین شده است. هرچه بالاتر، ریسک مالی و حساسیت شرکت به نوسان سود بیشتر است.
نسبت پوشش بهره (سود عملیاتی تقسیم بر هزینه بهره) توان پرداخت بهره را میسنجد؛ مقدار کمتر از ۱ یعنی سود عملیاتی حتی کفاف بهره وام را نمیدهد.
نسبتهای سودآوری
حاشیه سود ناخالص — سود ناخالص به فروش؛ کارایی تولید و قدرت قیمتگذاری
حاشیه سود خالص — سود خالص به فروش
بازده داراییها (ROA) — سود خالص به کل داراییها
بازده حقوق صاحبان سهام (ROE) — سود خالص به حقوق صاحبان سهام؛ مهمترین نسبت از دید مالکان
تحلیل دوپونROE = Net IncomeSales × SalesAssets × AssetsEquity
تجزیه بازده حقوق صاحبان سهام به سه محرک: حاشیه سود خالص، گردش داراییها و ضریب اهرم مالی. ارزش این تجزیه در آن است که نشان میدهد بازده بالا از کجا آمده — از سودآوری، از کارایی، یا صرفاً از بدهی زیاد.
دو شرکت میتوانند ROE یکسانی داشته باشند در حالی که یکی سودآور و کارا باشد و دیگری صرفاً پرریسک و بدهکار. تحلیل دوپون همین تفاوت را آشکار میکند.
سودآوری با نقدینگی یکی نیست؛ شرکت سودآور میتواند نقدینگی نداشته باشد.
نسبت بالا همیشه بهتر نیست: نسبت جاری بسیار بالا میتواند نشانه انباشت موجودی راکد یا نقد بلااستفاده باشد، نه سلامت مالی.
ROA کارایی کل داراییها را میسنجد؛ ROE بازده مالکان را و تحت تأثیر اهرم مالی قرار دارد.
سه شیوه مقایسه
نسبتها فقط در مقایسه معنا دارند: روند زمانی (مقایسه با سالهای گذشته همان شرکت)، مقایسه صنعت (با میانگین رقبا) و مقایسه با بودجه (با اهداف تعیینشده). تحلیل تکعددی و بدون مبنای مقایسه، بیمعناست.
