ریسک پروژه رویدادی نامطمئن است که در صورت وقوع بر اهداف پروژه اثر میگذارد. نکتهای که اغلب فراموش میشود: این اثر میتواند مثبت هم باشد؛ ریسک شامل فرصت است، نه فقط تهدید.
فرایند مدیریت ریسک پروژه
۱. برنامهریزی مدیریت ریسک — تعیین رویکرد، نقشها و معیارها
۲. شناسایی ریسک — طوفان فکری، مصاحبه با خبرگان، بازبینی درسآموختهها، تحلیل SWOT، بررسی مفروضات
۳. تحلیل کیفی — رتبهبندی بر پایه احتمال و اثر
۴. تحلیل کمی — مدلسازی عددی اثر ریسکهای مهم بر زمان و هزینه
۵. برنامهریزی پاسخ — تعیین راهبرد و مالک هر ریسک
۶. اجرا و پایش — رصد مستمر و شناسایی ریسکهای نوظهور
تحلیل کیفی و ماتریس ریسکRisk Exposure = P × I
مواجهه ریسک، حاصلضرب احتمال وقوع (P) در شدت اثر (I). ریسکها روی ماتریسی دوبعدی نشانده میشوند تا اولویت پاسخ مشخص شود.
هشدار: ریسکهای کماحتمال اما فاجعهبار ممکن است نمره ضربی متوسطی بگیرند اما نیازمند برنامه پاسخ جدیاند. اتکای صرف به حاصلضرب، این دسته را پنهان میکند.
راهبردهای پاسخ
برای تهدید
برای فرصت
اجتناب — حذف علت یا تغییر برنامه
بهرهبرداری — تضمین وقوع فرصت
کاهش — کمکردن احتمال یا اثر
تقویت — افزایش احتمال یا اثر
انتقال — واگذاری به ثالث با بیمه یا پیمانکاری
تسهیم — مشارکت با دیگری برای تحقق فرصت
پذیرش — تحمل آگاهانه، فعال یا منفعل
پذیرش — بهرهبرداری در صورت وقوع طبیعی
پذیرش فعال یعنی کنارگذاشتن ذخیره احتیاطی یا تدوین برنامه اقتضایی؛ پذیرش منفعل یعنی هیچ اقدام پیشگیرانهای انجام نمیشود و در صورت وقوع واکنش نشان داده خواهد شد.
سیاهه ریسک
سند زنده ثبت ریسکها که برای هر ریسک شامل: شناسه، شرح، دسته، احتمال، اثر، نمره، مالک ریسک، راهبرد پاسخ، اقدامات، محرک (نشانه هشدار زودهنگام) و وضعیت است. ریسک بدون مالک مشخص عملاً مدیریت نمیشود.
نکته تمایز
ریسک رویدادی نامطمئن در آینده است؛ مسئله (Issue) ریسکی که رخ داده و اکنون واقعیت دارد. ریسک مدیریت میشود، مسئله حل میشود.
ریسک شناختهشده با ذخیره احتیاطی پوشش داده میشود؛ ریسک ناشناخته با ذخیره مدیریتی.
محرک ریسک نشانهای است که وقوع قریبالوقوع ریسک را خبر میدهد و امکان واکنش زودهنگام میسازد.
ریسک در ابتدای پروژه بیشترین احتمال و کمترین هزینه اثر را دارد؛ هرچه پیش میرویم احتمال کم و هزینه رفع مشکل زیاد میشود. به همین دلیل سرمایهگذاری بر شناسایی زودهنگام، بالاترین بازده را دارد.
